Niepokojące, nowe zachorowania na nowotwór. Na co zwracać uwagę i jak ich uniknąć?

„Nie odbieraj sobie głosu” - to kampania prowadzona w ramach Europejskiego Tygodnia Nowotworów Głowy i Szyi, który przypada na 21-25 września. 

Nowe zjawisko - „fenomen epidemiologiczny” - na czym polega?

Nowotwory głowy i szyi, ze względu na swoje umiejscowienie, rozwijają się skrycie, wywołując objawy przypominające infekcje górnych dróg oddechowych i łatwo je pomylić z długotrwałym przeziębieniem. Tymczasem podjęcie leczenia w pierwszym stadium choroby daje szanse na wyleczenie nawet u 95% pacjentów. 

Długotrwała chrypka, problemy z przełykaniem czy niegojące się zmiany na języku - to mogą być objawy nowotworu. Jak podaje Główny Inspektor Sanitarny, w Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy, obserwuje się nowe zjawisko, określane jako „fenomen epidemiologiczny”. To wzrost liczby nowych zachorowań na nowotwory głowy i szyi u osób poniżej 40. roku życia, którzy nigdy nie palili papierosów i nie nadużywali alkoholu. 

Przyczyną problemów i tym, co stoi u podstaw choroby nowotworowej głosy i szyi jest wirus brodawczaka ludzkiego (HPV), który, jak się okazuje, dotyczy także mężczyzn.  

Ja można zapobiegać zarażeniu wirusem brodawczaka ludzkiego - HPV?

Zakażenie HPV jest powszechne, a wirus przenosi się podczas wszelkiego rodzaju kontaktów seksualnych. Jak w każdym inny rodzaju nowotworu, także i w tym dotykającym głowy i szyi, najważniejsza jest profilaktyka. W pierwszej kolejności powinniśmy wyeliminować palenia tytoniu i innych produktów nikotynowych i ograniczyć spożycia alkoholu, a wprowadzić zdrowy stylu życia oraz szczepienie przeciwko HPV. Profilaktyka wirusa brodawczaka ludzkiego obejmuje także regularne badania przesiewowe (dostępne dla kobiet), higienę i bezpieczne kontakty seksualne. 

Najskuteczniejszym i najprostszym sposobem ochrony przed zakażeniem HPV są jednak szczepienia. Szczepionka mobilizuje bowiem układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i uruchamia mechanizm służący zapewnieniu długotrwałej ochrony przed HPV, co udowodniono w badaniach klinicznych. Po 10 latach funkcjonowania programów szczepień przeciw wirusowi brodawczaka, kraje oceniające ich skuteczność, między innymi Australia czy Dania, odnotowały znaczną, sięgającą nawet 90%, redukcję infekcji wirusem. 

Główny Inspektor Sanitarny zaznacza, że „szczepionki przeciw HPV są jednymi z najlepiej przebadanych na świecie pod kątem bezpieczeństwa”. 

- Niepożądane odczyny poszczepienne występują niezwykle rzadko i najczęściej objawiają się zaczerwienieniem w miejscu wkłucia lub niewielką gorączką. Zwykle ustępują w ciągu 1-3 dni - wyjaśnia GIS. 

Jakie szczepienia przeciwko HPV mamy do dyspozycji? 

Optymalny czas na wykonanie szczepienia to okres przed inicjacją seksualną, ponieważ do zakażeń HPV dochodzi zwykle w krótkim czasie po rozpoczęciu aktywności płciowej. Jednak wiadomo, że tym samym typem HPV można się zarazić więcej niż raz w życiu, dlatego osoba aktywna seksualnie też  może odnieść korzyść ze szczepienia. 

- Fakt, że już rozpoczęliśmy aktywność seksualną nie jest przeszkodą do szczepienia przeciw HPV - informuje GIS. - Szczepienia przeciw HPV skutecznie chronią przed rakiem szyjki macicy, sromu i pochwy u kobiet, rakiem prącia u mężczyzn, a także nowotworami odbytu oraz głowy i szyi u obojga płci - dodaje. 

W Polsce mamy obecnie dostępne dwie szczepionki przeciwko HPV:

• Szczepionka 2-walentna (2vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV-16 i HPV-18. Jest przeznaczona do profilaktyki zmian przednowotworowych narządów płciowych i odbytu oraz raka: szyjki macicy i odbytu, związanych przyczynowo z określonymi onkogennymi typami HPV.
• Szczepionka 9-walentna (9vHPV) skierowana jest przeciw typom HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58. Może być stosowana jako ochrona przed zmianami przednowotworowymi i rakiem szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu oraz brodawkami kończystymi narządów płciowych, związanych przyczynowo z określonymi typami HPV. 

Które szczepionki przeciw HPV są refundowane, a które płatne?

• Dzieci w wieku od 9 do 14 lat są objęte bezpłatnymi szczepieniami następującymi preparatami:
• Cervarix (2-walentna szczepionka) - chroni przed typami 16 i 18 wirusa HPV.
• Gardasil 9 (9-walentna szczepionka) - zapewnia szerszą ochronę, obejmującą dodatkowo typy 6, 11, 31, 33, 45, 52 i 58 HPV. 

Dla młodzieży w wieku powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat przeznaczone są:

• Cervarix - 100% refundacji, 
• Gardasil 9 - dostępna za pełną odpłatnością albo z częściową refundacją, w zależności od decyzji miejscowych samorządów. 

Dla osób po 18. roku życia:

• szczepionka Cervarix - dostępna z 50% refundacją,
• szczepionka Gardasil 9 - dostępna z pełną odpłatnością. 

Gdzie można się zaszczepić?

• w szkołach - w ramach programu dobrowolnych szczepień przeciw HPV dla dzieci w wieku 9-14 lat,
• w POZ (dzieci 9-14 lat, młodzież po 14. roku życia i dorośli),
• w aptekach (po ukończeniu 18. roku życia).

Kampanię o nowotworach głowy i szyi „Nie odbieraj sobie głosu” prowadzi Główny Inspektor Sanitarny we współpracy z Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego oraz Narodowym Instytutem Onkologii PIB.