Zaglądali do bocianich gniazd. Czego tam szukali i co o naszych bocianach mówi ornitolog? [ZDJĘCIA]

Obrączkowanie bocianów białych odbywa się zazwyczaj na przełomie czerwca i lipca, gdy pisklęta mają około 4-6 tygodni i nie potrafią jeszcze latać. 

Ile bocianich gniazd jest w gminie Jarocin i ile piskląt wykluło się w tym roku?

Akcje obrączkowania bocianów białych przeprowadzane są na naszym terenie - w gmiach Jarocin i Kotlin, przez licencjonowanych ornitologów z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków przy wsparciu Nadleśnictwa Jarocin oraz spółki Energa, która użycza podnośnia z koszem, aby badacze mogli dostać się do gniazda.

W ostatnim czasie obrączkowane były bociany między innymi przy ulica 1 Maja w Golinie. Ptaki gniazdują tam od 5 lat. W tym roku para miała 5 jajek, z których wykluły się tylko 3. 

Obrączkowanie to nie tylko oznakowanie ptaków - co jeszcze?

Tegoroczna akcja obrączkowania bocianów białych, na terenie powiatu jarocińskiego trwała jeden dzień i objęła gminy Jarocin i Kotlin. W obu gminach mamy obecnie 24 gniazda bociana białego - 14 w gminie Jarocin i 10 w gminie Kotlin. W czsie akcji zaobrączkowanych zostało 38 piskląt w 15 gniazdach [zpbaczcie ZDJĘCIA PONIŻEJ[.

Obrączkowanie to nie tylko oznakowanie ptaków. Podczas prac każde pisklę zostaje zmierzone i zważone. Przeprowadzany jest także przegląd gniazda oraz ocena jego wymiarów i stanu. Dzięki temu udaje się często uratować młode bociany zaplątane w sznurki, siatki lub inne niebezpieczne rzeczy.

Co o obrączkowaniu bocianów, ich liczbie i kondycji mówi ornitolog?

Ornitologiem, który brał udział w akcji obrączkowania bocianów w Golinie, był Marcin Horbacz.

Oto rozmowa z nim na temat obrączkowania bocianów, ich liczby i kondycji na naszym terenie.

Dlaczego obrączkuje się bociany, czemu służą te obrączki?
Obrączkowanie to najpopularniejsza metoda badań naukowych polegająca na zakładaniu ptakom specjalnych obrączek z numerem identyfikacyjnym. Dzięki temu ornitolodzy mogą śledzić wędrówki ptaków, poznawać długość ich życia oraz miejsca lęgów i zimowania. Obrączkowanie dostarcza cennych informacji, które pomagają w ochronie ptaków i ich siedlisk. Co prawda, obecnie - w dobie miniaturyzacji elektroniki - coraz częściej stosuje się inne metody, dostarczające znacznie większej liczby informacji i umożliwiające praktycznie ciągłe śledzenie ptaków, jednak są one nadal kosztowne i jeszcze długo nie zastąpią taniej oraz powszechnie stosowanej metody znakowania ptaków. O ile sam proces obrączkowania mogą przeprowadzać wyłącznie osoby posiadające odpowiednie uprawnienia, o tyle odczytu obrączki i zgłoszenia ptaka może dokonać każdy. Procedura jest bardzo prosta. Wystarczy odczytać lub sfotografować obrączkę, zebrać niezbędne informacje i przesłać dane do stacji obrączkarskiej (instrukcja znajduje się pod adresem https://www.stornit.gda.pl/oop.php). W wiadomości zwrotnej osoba zgłaszająca otrzyma historię danego osobnika zawierającą wszystkie wcześniejsze obserwacje. Jeśli ktoś planuje kontynuować przygodę z odczytami ptaków - a bywa to naprawdę uzależniające – proponuję zarejestrować się w systemie Polring. Pozwoli to nie tylko na dostęp do archiwalnych odczytów, ale również na śledzenie dalszych losów zaobserwowanych ptaków.

Jaka jest częstotliwość takich akcji na danym terenie, na przykład naszym - czy będzie jeszcze jakaś w tym sezonie?
Projekt „Program poznania i ochrony bociana białego w Polsce” prowadzony jest od siedmiu lat. Do projektu dołączyliśmy w ubiegłym roku, obrączkując ptaki w gminach Jarocin i Kotlin. Obrączkowanie odbywa się najczęściej w drugiej połowie czerwca, kiedy młode ptaki są w wieku pozwalającym na bezpieczne założenie obrączek, tj. posiadają odpowiednio rozwinięte kończyny tylne i nie mają jeszcze zdolności lotu, czyli zazwyczaj są w około szóstym tygodniu życia. Przy ustalaniu terminu obrączkowania uwzględnia się datę przylotu dorosłych ptaków i złożenia jaj. Jednak z powodu wielu czynników różnice w wieku i rozwoju piskląt mogą być znaczne. Już sam proces składania jaj (samica znosi zazwyczaj od trzech do pięciu jaj w odstępach co dwa dni) i ich wysiadywania (samica zaczyna wysiadywać jaja przed zakończeniem ich składania) powoduje różnice w wielkości piskląt z jednego lęgu. Innymi czynnikami mogą być na przykład dostępność pokarmu czy warunki atmosferyczne.
Tegoroczna akcja obrączkowania bocianów na terenie powiatu jarocińskiego trwała jeden dzień i objęła gminy Jarocin i Kotlin. W obu gminach mamy obecnie 24 gniazda bociana białego - 14 w gminie Jarocin i 10 w gminie Kotlin. Zaobrączkowaliśmy 38 piskląt w 15 gniazdach. W ośmiu gniazdach nie było piskląt, a o jednym gnieździe (w Prusach) dowiedzieliśmy się dopiero po zakończeniu akcji obrączkowania. W przyszłym roku planujemy rozszerzyć działania na kolejne gminy naszego powiatu. Czy będą to wszystkie gminy, czy też teren całej dawnej Ziemi Jarocińskiej, co będzie wymagało kilku dni pracy, jeszcze nie wiemy.
Obrączkowanie ptaków przeprowadził Maciej Gierszewski z Zespołu Obrączkarskiego Rościnno. W pracach brał udział Jacka Pietrowiaka, który na terenie Ziemi Jarocińskiej prowadzi monitoring bociana białego od 2001 r. Pomagała też Magdalena Skowronek oraz pracownicy Energa-Operator S.A. Chcielibyśmy gorąco podziękować operatorom podnośnika, panom Karolowi i Remigiuszowi, za profesjonalizm oraz poświęcenie z jakim podeszli do pomocy podczas prac przy gniazdach. Spędzili z nami w upale ponad 12 godzin, za co jesteśmy bardzo wdzięczni.

Jak wyglądają wasze działania, czy ptaki są usypiane i jakie dane są zbierane? 
Młode ptaki są zabierane z gniazda przy pomocy podnośnika. W podejmowaniu piskląt bociana białego z gniazda pomaga ich odruch przywierania do dna gniazda i udawania martwych. Takie zachowanie ułatwia również obrączkowanie. Ptakom dostarczonym na ziemię zakrywa się oczy w celu zmniejszenia stresu i przystępuje do zakładania obrączek. Nie stosuje się żadnych środków farmakologicznych. Obecnie młode ptaki otrzymują zestaw dwóch obrączek: metalową, zakładaną na lewym skoku, z wytłoczonym unikalnym numerem alfanumerycznym i nazwą centrali obrączkarskiej, oraz drugą - plastikową, w kolorze zielonym, z unikalnym kodem alfanumerycznym, umieszczaną na prawej goleni. Obrączka metalowa stanowi swoisty dowód tożsamości ptaka. Unikalny kod jest przypisany konkretnemu osobnikowi na całe jego życie. Obrączka plastikowa, zdecydowanie mniej trwała, ułatwia odczyt z dużej odległości. Bardzo często wystarcza do tego zwykła lornetka lub aparat fotograficzny. Alternatywnie, zamiast wymienionego zestawu obrączek, stosuje się również obrączkę plastikową typu ELSA. Jest ona koloru czarnego i posiada sześć ścianek, na których umieszczono naprzemiennie unikalny kod alfanumeryczny oraz kod centrali obrączkarskiej. Podczas obrączkowania zbiera się również inne dane, np. dokonuje się pomiarów piskląt (mierzy się m.in. długość dzioba i złożonego skrzydła oraz sprawdza wagę) oraz gniazda (mierzy się jego średnicę zewnętrzną i wewnętrzną oraz wysokość). Przy okazji przeprowadza się kontrolę gniazda i usuwa wszelkie sznurki, folie i inne przedmioty mogące stanowić zagrożenie dla piskląt i dorosłych ptaków. Ponadto kontrola gniazd dostarcza cennych materiałów do określenia diety bocianów – znalezione w gnieździe niestrawione fragmenty ofiar (kości, chitynowe pancerze, sierść itp.), zwrócone przez ptaki w postaci wypluwek, dają możliwość analizy ofiar przynoszonych do gniazda.

W jakiej kondycji są bociany, czy ich populacja się zwiększa czy zmniejsza - jak na to wpływają zmiany klimatu, na przykład susza?
W 2024 roku populację lęgową bociana białego w Polsce szacowano na około 47 tys. par. Z danych zebranych podczas 8. Międzynarodowego Spisu Bociana Białego, który odbył się w 2024 roku, wynika, że populacja lęgowa bociana białego w Polsce zmniejszyła się od 2014 roku o około 10%. Znaczne spadki liczebności odnotowano w województwach kujawsko-pomorskim i warmińsko-mazurskim (po około 20%), natomiast wyraźny wzrost zaobserwowano w województwach lubuskim (o 30%) i wielkopolskim (o 20%).
Szacowanie całkowitej populacji bociana białego w Polsce jest utrudnione, ponieważ młode osobniki przystępują do lęgów dopiero między trzecim a piątym rokiem życia. Do tego czasu przebywają w Afryce lub - coraz częściej - w Europie Południowej. Część młodych ptaków wraca do Polski i tworzy stada osobników nielęgowych (największe stado jakie obserwowałem na terenie naszego powiatu liczyło 110 osobników). Oznacza to, że znaczna część populacji nie zajmuje gniazd i nie bierze udziału w rozrodzie, przez co liczenie wyłącznie par lęgowych nie odzwierciedla rzeczywistej liczebności całej populacji.
Na spadek liczebności bocianów wpływają przede wszystkim przekształcenia środowiska, utrata siedlisk oraz susze, które powodują zmniejszanie się bazy pokarmowej. Zanik łąk i pojawianie się w rolnictwie coraz większych monokultur negatywnie wpływają na cały łańcuch troficzny terenów rolniczych, co pośrednio przekłada się na dostępność pokarmu dla bociana białego, którego głównym pożywieniem są gryzonie, owady, płazy i gady. Obserwuje się również zmiany w zachowaniach ptaków, które coraz częściej przenoszą się z łąk i pól uprawnych na wysypiska śmieci, gdzie żerują na odpadkach. Z jednej strony jest to strategia zapewniająca stały dostęp do pokarmu, z drugiej jednak niesie ryzyko spożywania odpadów i pokarmu o małej wartości odżywczej, co może negatywnie wpływać na kondycję ptaków, a w skrajnych przypadkach prowadzić do ich śmierci. Zmiany klimatyczne mogą również powodować stopniowe przesuwanie się zasięgu występowania tego gatunku na tereny wcześniej dla niego niedostępne, np. w kierunku północno-wschodnim, co może skutkować lokalnymi spadkami liczebności na obszarach dotychczas zasiedlanych przez bociany.

Czy wiadomo, ile mamy gniazd w powiecie jarocińskim?
Od kilku lat obserwujemy powolny wzrost populacji lęgowej bociana białego na terenie powiatu jarocińskiego. Co roku pojawiają się nowe gniazda. W tym roku otrzymaliśmy informacje o nowych gniazdach na terenie gminy Jarocin - w Cielczy i Prusach - oraz gminy Jaraczewo - w Suchorzewku i Strzyżewku. Obecnie na terenie powiatu znajduje się ponad 60 gniazd bociana białego. Największe zagęszczenie gniazd występuje w gminie Żerków.