W Spichlerzu Polskiego Rocka w Jarocinie w piątek, 20 listopada 2026 roku, odbyło się spotkanie z Magdaleną Czubaszek poświęcone jej debiutanckiej książce „Będziesz wrzeszczeć”, wydanej nakładem Wydawnictwa Poznańskiego. To absolwentka Instytutu Kultury Polskiej UW i Polskiej Szkoły Reportażu. Jej teksty można przeczytać m.in. w „Miesięczniku Znak”, „Przekroju”, „Krytyce Politycznej” i OKO.press. Rozmowę poprowadziła Natalia Królikowska, literaturoznawczyni, krytyczka literacka związana z Teatrem im. Stefana Jaracza w Łodzi.
Kim były kobiety dawnej alternatywy?
Natalia Królikowska zauważyła, że na rynku wydawniczym widoczny jest renesans zainteresowania muzyką lat 80., jednak dotychczasowe publikacje często pomijały lub spychały na margines historię kobiet. Książka Magdaleny Czubaszek wypełnia tę lukę, skupiając się na punk rocku oraz szeroko rozumianej scenie alternatywnej.
Autorka przygotowała na spotkanie w Jarocinie bogatą prezentację multimedialną, zawierającą unikalne, archiwalne zdjęcia, nagrania audio oraz fragmenty filmów dokumentujących tamten okres. Jak sama przyznała, jej praca miała charakter śledztwa reporterskiego, a kluczowymi pytaniami, które sobie stawiała, były: Kim były kobiety dawnej alternatywy? Ile ich było? Dlaczego nikt nie dokumentował ich obecności? Co się z nimi stało?
Dalsza część tekstu pod zdjęciem
Przełomowy koncert The Raincoats
Pierwszy rozdział książki („Fairy Tale in Warsaw”) dotyczy legendarnego koncertu londyńskiej grupy The Raincoats (¾ składu stanowiły kobiety) w warszawskim klubie Riviera-Remont w kwietniu 1978 roku. Wydarzenie to zostało opisane jako moment zapalny polskiego punka. Autorka pokazała m.in. oryginalny plakat z tamtego okresu, na którym widnieje napis „pierwszy w Polsce koncert punk rock” (można go oglądać w Spichlerzu w Jarocinie).
- Wyrażenie punk rock w ogóle nie jest odmienione, funkcjonowało jako anglicyzm, bo była to na tyle świeża rzecz - komentowała Czubaszek.
Zderzenie zachodniej grupy punkowej założonej przez przez Anę da Silvę i Ginę Birch z polską rzeczywistością PRL-u wywołało niemały szok poznawczy. Jak wspominał artysta Witold Popiel, publiczność spodziewała się agresywnych muzyków, a tymczasem przyjechały „spokojne, wesołe panienki”. Dziewczyny oczarowały widzów energią. Koncert ten zainspirował m.in. 17-letniego Roberta Brylewskiego, który założył później The Boors.
Pola Ryba i Białe Wulkany
Kolejną przywołaną postacią była Jolanta Mazur, znana jako Pola Ryba.
- Z mojego śledztwa wynika, że była to pierwsza punkowa wokalistka w Polsce - podkreślała Czubaszek.
Pola zagrała 14 marca 1980 roku w Gdańsku z zespołem Atak. Koncert odbył się w specyficznych warunkach, w domu kultury należącym do stoczni, gdzie na stałe prezentowana była... wystawa kwiatów.
Pola Ryba związała się artystycznie i życiowo z Jackiem Lenartowiczem („Lutrem”), współzałożycielem zespołu Deadlock. Razem stworzyli projekt Białe Wulkany. Zespół miało charakteryzować poetyckie, intelektualne podejście do muzyki. Działał bardzo krótko i ostatecznie wyemigrował do Berlina Zachodniego pod koniec 1981 roku. Autorka zaprezentowała unikalne nagrania z prób grupy w Berlinie oraz opowiedziała o dalszych losach Poli, która po latach przerwy powróciła do muzyki w USA pod pseudonimem Pola Popovich.
„Będziesz wrzeszczeć” - historia Kontroli W
Część spotkania była poświęcona historii rodzeństwa Kasi i Darka Kuldów z zespołu Kontrola W (później Kosmetyki Miss Pinki). To właśnie z ich relacji pochodzi tytuł książki. Jak opowiadała Czubaszek, gdy Darek Kulda próbował namówić siostrę do śpiewania w zespole, ta opierała się, mówiąc, że nie potrafi śpiewać. Wtedy usłyszała od brata: „No to będziesz wrzeszczeć”.
Czubaszek zadała sobie pytanie, dlaczego powtarzana jest narracja, że Kasia Kulda „tylko pomagała bratu”. Wyrazem docenienia wizerunku i charakterystycznego wokalu artystki była jej obecność na okładce magazynu „Non Stop” w 1986 roku (znalazła się na niej jako jedyna kobieta z kręgu alternatywy). Czubaszek przytoczyła też kuriozalny wywiad z Kasią z tamtych lat, w którym dziennikarz pytał ją głównie o seksapil i plany startu w Miss Polonia. Kulda odpowiedziała mu wówczas:
- Nie żartuj. Po pierwsze nie pasjonują mnie konkursy tego typu, bo uważam, że zgrabne łydki i gracje poruszania się można oceniać u konia. A po drugie wiem, że ostatnio wśród jury panuje moda na koszykarki.
Bohaterki polskiej sceny alternatywnej
Podczas spotkania wspomniano również o innych pionierkach:
- Grupie Oczi Cziorne - powstała w 1988 roku w Trójmieście. W jej skład wchodziły Ania Miądowicz, Maja Kisielińska oraz Jowita Cieślikiewicz. Zanim jednak doszło do założenia zespołu Oczi Cziorne, dziewczyny były aktywne na scenie alternatywnej już od 1985 roku.
- Małgorzacie Starowieyskiej (Mao Star) - artystce, performerce i malarce, która działała na scenie berlińskiej i paryskiej.
- Irenie Jagiełce - cenionej instrumentalistce (grającej m.in. na basie, trąbce, pianinie i kornecie), związanej m.in. z wrocławskim zespołem Kaman & The Big Beat oraz kobiecym trio jazzowym Fatum. Wspomniano jej słynny happening z 1993 roku, kiedy bez próby weszła na scenę podczas koncertu Maanamu i zaczęła improwizować na trąbce obok Kory. Irena Jagiełka zmarła w lutym 2025 roku.
- Zespole Transs - łódzkiej, w pełni kobiecej grupie alternatywnej założonej już w 1979 roku, która według badań Czubaszek wyprzedziła powszechnie uznawany za pierwszy kobiecy skład zespół Oczi Cziorne.
- Magdalenie Kalenik i jej zmyślonym zespole Bexa Lala, który zdaniem autorki książki był wyrazem buntu przeciwko spychaniu kobiet wyłącznie do roli chórków; przypomniano również o jej występie z Dezerterem w Jarocinie w 1983 roku.
Czytelnik dostaje tropy
Zarówno Magdalena Czubaszek, jak i Natalia Królikowska zastanawiały się, dlaczego te utalentowane kobiety, nie zostały wielkimi gwiazdami i pozostały na marginesie historii. Czubaszek ostro sprzeciwiła się narracji części środowiska muzycznego, która zarzucała członkiniom Oczi Cziorne „słomiany zapał”.
- Jak można mówić o nich, że miały słomiany zapał, jak jedna była w ciąży, potem druga, dzieci, jeden mąż, drugi. Działo się tyle życiowych turbulencji. One jeszcze były zajęte tym, żeby oporządzić dom, chodzić do pracy. Koncerty i próby, w miedzyczasie to po prostu jakiś hardcor, nie? Wyciągały z tego czasu, który miały, tyle ile mogły - mówiła Magda Czubaszek.
Jak oceniła Natalia Królikowska, książka „Będziesz wrzeszczeć” jest niezwykle uczciwa, ponieważ nie daje prostych diagnoz, lecz podsuwa czytelnikowi tropy do własnej interpretacji.
Spotkanie zakończyło się możliwością zakupu książki w promocyjnej cenie oraz zdobycia autografu autorki.
Komentarze (0)